Het Duitse woord zegt precies wat het is: dunkel (donker) plus Flaute (windstilte). Een dunkelflaute is een periode van een paar dagen — meestal in november, december of januari — waarin een groot hogedrukgebied boven Europa hangt. Het is grijs, mistig, windstil én koud. Zonnepanelen leveren vrijwel niets, windparken staan stil, en tegelijk draait elke warmtepomp op vol vermogen.
Op zo'n moment moet vrijwel alle stroom uit gascentrales en import komen, en dat zie je onmiddellijk aan de EPEX-prijzen. Waar een gemiddeld winteruur €0,10–€0,15/kWh op de groothandelsmarkt. Met energiebelasting en btw erbovenop tikt zo'n avonduur voor een dynamische klant tegen — en soms over — de euro per kWh aan.
Het spiegelbeeld van de negatieve prijs
Wie onze uitleg over negatieve stroomprijzen las, herkent het mechanisme — dit is exact hetzelfde verhaal, maar dan omgekeerd. Bij overvloed zakt de prijs door nul; bij schaarste bepaalt de duurste centrale die nog aan moet de prijs voor iedereen. Beide extremen worden vaker en heftiger naarmate het aandeel zon en wind groeit: de gemiddelde prijs daalt er niet per se van, de spreiding wordt groter.
Voor de statistiek: echte dunkelflautes met meerdaagse extreme prijzen komen in Nederland een paar keer per winter voor, elk twee tot vier dagen lang. Het gaat dus om hooguit een handjevol procenten van alle uren per jaar — maar wel de uren waarin je met verkeerd getimed verbruik het hardst wordt geraakt.
Moet je hier bang voor zijn met een dynamisch contract?
Dit is dé angst die mensen weerhoudt van overstappen op dynamisch: "straks betaal ik €1 per kWh als het vriest." Drie nuances:
- Het gaat om weinig uren. Een dunkelflaute jaagt vooral de piekuren (08:00–10:00 en 17:00–20:00) omhoog. De nachten blijven ook dan relatief betaalbaar — centrales draaien door en de vraag zakt weg.
- Je ziet 'm dagen van tevoren aankomen. Weermodellen voorspellen wind en bewolking prima op 3–5 dagen vooruit, en om 13:00 ken je de exacte prijzen van morgen. Niemand overkomt een dunkelflaute; je kunt je erop voorbereiden.
- Het gemiddelde telt. Wie het hele jaar meebeweegt met de markt, vangt tientallen goedkope dalen voor elke dure piek. De winst van al die zonnige middagen koopt de paar dure winteravonden ruimschoots terug — dat is precies wat onze gebruikers in hun jaarcijfers terugzien.
Een dynamisch contract mét een beetje flexibiliteit is over het hele jaar vrijwel altijd goedkoper — juist doordat je de extremen aan beide kanten benut.
Dunkelflaute-draaiboek
Zo kom je er zuinig doorheen, in volgorde van impact:
- Laad de EV vóór de flaute. De accu vol op de laatste normale dag is honderden procenten goedkoper dan bijladen op de piek. Slim laden doet dit automatisch als je een prijsgrens instelt.
- Verwarm vooruit. Huis en boilervat een graad extra opwarmen in de goedkopere ochtend- en nachturen, en de thermostaat een halve graad terug tijdens de piek.
- Stel uit wat kan. De was, de vaatwasser, de droger: alles wat twee dagen kan wachten, wacht twee dagen. Na de flaute komt vrijwel altijd wind — en dus een dal.
- Batterij of panelen? Een thuisbatterij is bij uitstek waardevol in deze week: elke dag laden in het nachtdal en ontladen op de avondpiek levert dan het veelvoudige van een gewone dag op.
Zie 'm aankomen in SlimHuys
De Morgen-tab toont elke middag rond 13:00 de prijzen van de volgende dag. Kleurt die grafiek dieprood over de hele dag, dan weet je wat er speelt — en met prijsalerts krijg je een melding wanneer de piek eraan komt óf wanneer 't weer voorbij is.