Slimme thermostaat op dynamisch tarief — kan dat zonder comfortverlies?

In de gemiddelde Nederlandse woning stookt de cv-ketel of warmtepomp al jarenlang volgens hetzelfde schema: thuiskomen om 17:30, lekker warm tot 22:30, en 's nachts terug naar 16 °C. Dat patroon valt precies samen met de duurste uren op de EPEX-markt (18:00–21:00).

Met een dynamisch tarief en een beetje instelwerk aan je thermostaat kun je dit verschuiven zonder comfortverlies — én structureel besparen. Hoeveel? Voor een gemiddelde cv-ketel: €60–€120/jaar. Voor een warmtepomp (elektrisch verwarmen): €150–€350/jaar.

Wat is het concept?

Het idee is thermisch voorladen: verwarm de woning 30–90 minuten vóór het piekuur tot 0,5–1 °C boven je comfort-setpoint. Tijdens de piek laat je de thermostaat zakken tot 0,5 °C onder comfort. De gebouwmassa (muren, vloer, meubels) houdt de warmte voldoende vast, zodat je gezin het verschil amper voelt — mits je woning redelijk goed geïsoleerd is.

Dat klinkt theoretisch. Concreet: in plaats van constant 19,5 °C draai je om 17:30 naar 20 °C, van 18:00 tot 20:00 naar 19 °C, en om 20:00 weer naar 19,5 °C. De gemiddelde temperatuur over de avond blijft ~19,5 °C. Maar je energie-input zat in de goedkope uren.

Voor cv-installaties: weersafhankelijke regeling + tijdsturing

Op een Nefit-, Remeha- of Vaillant-ketel met OpenTherm kun je de stookcurve verschuiven. Twee aanpakken:

Aanpak 1: scheduler van Tado, Bosch of Honeywell

Maak in de app van je slimme thermostaat twee schemablokken:

• Voorladen — start 30 min vóór het verwachte piekuur (meestal rond 17:30), setpoint +1 °C
• Piekverlaging — start 18:00, eindigt 21:00, setpoint −0,5 °C

Met dynamische tarieven verschilt het piekuur per dag, en de meeste slimme thermostaten kun je daar niet live op laten reageren. Toch werkt de vaste "17:30–21:00"-aanpak prima — verreweg de meeste piekmomenten vallen binnen dat venster.

Aanpak 2: Home Assistant + dynamische trigger

Voor gevorderden. Met de SlimHuys-HA-integratie krijg je onder meer sensor.slimhuys_next_peak_hour (het eerstvolgende dure uur, als timestamp) en binary_sensor.slimhuys_in_peak_hour. Daarmee automatiseer je:

automation:
  - alias: "Voorladen 60 min voor piek"
    trigger:
      - platform: time
        at:
          entity_id: sensor.slimhuys_next_peak_hour
          offset: "-01:00:00"
    action:
      - service: climate.set_temperature
        target:
          entity_id: climate.woonkamer
        data:
          temperature: 20

  - alias: "Tijdens piek minimaal stoken"
    trigger:
      - platform: state
        entity_id: binary_sensor.slimhuys_in_peak_hour
        to: 'on'
    action:
      - service: climate.set_temperature
        target:
          entity_id: climate.woonkamer
        data:
          temperature: 19

Voor warmtepompen: SG Ready / EVU-Sperre

Veel warmtepompen (Daikin, Bosch, Nibe, Mitsubishi) hebben een SG-Ready-interface (SG Ready-label, BWP). Via twee potentiaalvrije schakelcontacten vertel je de WP "blokkeer de compressor" of "draai juist extra en sla warmte op". Dat schakel je met een simpel relais vanuit Home Assistant of een Shelly 1.

Strategie:

• 02:00–05:00 (goedkoopste uren): SG-mode 3 of 4 ("verhoogde werking") — laat het buffervat tot maximumtemperatuur opwarmen en zet de vloerverwarming +1 °C
• 17:30–21:00 (typische piek): SG-mode 1 (EVU-blokkade) — de compressor staat uit en het huis teert op de buffervat-warmte
• Overige uren: gewone modulerende werking

Een warmtepomp die 3.500 kWh/jaar verbruikt, kan zo 25–35% van zijn verbruik verschuiven naar de daluren. Bij €0,18 spread is dat €158–€220 besparing.

Wat als je woning slecht geïsoleerd is?

Dan werkt voorladen niet — de muren laten de warmte te snel los, en je ketel/WP moet tijdens de piek alsnog bijstoken. In dat geval:

1. Eerst isoleren — spouw, dak, glas. Verdient zichzelf vele malen sneller terug dan welke slimme-thermostaattruc dan ook.
2. Of: accepteer een lager comfortniveau — de thermostaat 0,5 °C lager zetten bespaart al gauw €100/jaar, meer dan welke timingtruc ook.

Een eerlijke vuistregel: in een huis met energielabel C of beter werkt voorladen prima. Onder label C kun je beter eerst aan de schil werken dan aan de slimme aansturing.

Veelgemaakte fouten

1. Te ver voorladen — 1,5 °C extra voelt benauwd. Houd het op 0,5–1 °C.
2. Zomerstand vergeten — in de zomermaanden hoef je niet voor te laden. Schakel de automatisering uit op basis van de buitentemperatuur.
3. Geen feedbackloop — meet je werkelijke kWh-verbruik per uur (via P1), zodat je ziet of de timing klopt. SlimHuys laat dit in de verbruiksgrafiek zien.

Bronnen

• BWP — SG Ready labeling
• Milieu Centraal — slim verwarmen
• Nefit OpenTherm — slimme thermostaten
• SlimHuys-HA-integratie