De prijzen die je op SlimHuys ziet, komen van de day-ahead-veiling: elke middag rond 13:00 wordt de stroom van morgen per kwartier geveild. Maar dat is een plánning — en stroom moet elke seconde exact in balans zijn. Het weerbericht van gisteren is nooit perfect, een centrale kan uitvallen, een fabriek schakelt onverwacht bij. Voor het verschil tussen plan en werkelijkheid bestaat een aparte markt: de onbalansmarkt.
Drie markten, één stroomnet
- Day-ahead — de EPEX-veiling van 13:00. Dit zijn de prijzen van jouw dynamische contract, per kwartier.
- Intraday — doorlopende handel waarop partijen hun positie tot vlak vóór levering kunnen bijsturen, bijvoorbeeld omdat de wind-verwachting is bijgesteld.
- Onbalans — wat er op het moment zelf alsnog misgaat, lost TenneT realtime op. De kosten daarvan worden achteraf per kwartier verrekend.
Hoe de onbalansprijs ontstaat
Elke grote marktpartij is (of heeft) een programmaverantwoordelijke: die meldt per kwartier bij TenneT hoeveel er geproduceerd en verbruikt gaat worden. Wijkt de werkelijkheid af — de zon brak eerder door, een centrale viel weg — dan moet TenneT dat gat dichten met regel- en reservevermogen: centrales, batterijen en flexibele verbruikers die tegen betaling klaarstaan om bij te springen.
De rekening gaat naar de veroorzakers, tegen de onbalansprijs van dat kwartier. En die kan extreem zijn: bij krapte schiet 'ie geregeld boven de €1.000 per MWh — ruim een euro per kWh kaal — en bij een overschot duikt 'ie diep negatief. Beide komen elk jaar voor. TenneT publiceert de onbalansprijzen live; het is een fascinerend (en nerveus) getal om naast de nette day-ahead-curve te leggen.
Wat merk jij ervan?
Direct: niets. Jouw leverancier rekent gewoon de day-ahead-prijzen met je af; het onbalansrisico draagt hij zelf en zit versleuteld in de opslag per kWh. Dat is precies waarom leveranciers een inkoopvergoeding rekenen bovenop de kale beursprijs.
Indirect merk je er steeds méér van:
- Thuisbatterijen verdienen hun geld in toenemende mate op deze markt: snel laden bij negatieve onbalans, ontladen bij dure. Dit is het verdienmodel achter veel batterij-proposities — en waarom een thuisbatterij meer kan opbrengen dan day-ahead-arbitrage alleen.
- Slim laden dat af en toe onverklaarbaar pauzeert of juist aanslaat: sommige aanbieders sturen op onbalans in plaats van op de dagprijzen.
- Windparken die stilstaan op een winderige dag: soms is dát op dat moment de goedkoopste manier om het net te balanceren.
Waarom dit alleen maar groter wordt
Hoe meer zon en wind, hoe groter de voorspelfouten — en hoe waardevoller alles wat snel kan schakelen. Flexibiliteit wordt een product: vandaag verkopen vooral professionele partijen en batterij-aanbieders die, de komende jaren gaan huishoudens met een EV, thuisbatterij of bidirectionele auto er via hun leverancier steeds vaker in meedoen.
Day-ahead is de planning, onbalans is de werkelijkheid. Het verschil tussen die twee is precies wat flexibiliteit waard is.
Voor je dagelijkse verbruik blijft de day-ahead-curve de markt die telt. Bekijk de kwartierprijzen van vandaag en morgen →